Połączenia siostrzane (sidestream merger) – nowy model reorganizacji w grupach kapitałowych

Wprowadzenie art. 515¹ KSH stanowi jedną z istotniejszych zmian ostatnich lat w zakresie prawa restrukturyzacyjnego spółek. Regulacja ta dotyczy tzw. połączeń horyzontalnych (sidestream), czyli takich, w których łączą się podmioty pozostające pod analogiczną kontrolą właścicielską.

To rozwiązanie zostało w pełni uregulowane w polskim porządku prawnym w 2022 r.

1. Czym jest połączenie typu sidestream?

Art. 515¹ KSH obejmuje dwa zasadnicze przypadki:

• Połączenie „klasycznych sióstr” - gdy jeden wspólnik (bezpośrednio lub pośrednio) posiada 100% udziałów lub akcji w łączących się spółkach. 

  Przykład: spółka A posiada 100% udziałów w spółkach B i C. Spółka B przejmuje spółkę C.

• Połączenie przy identycznej strukturze właścicielskiej - gdy wspólnicy posiadają udziały w łączących się spółkach w tej samej proporcji.

  Przykład: wspólnicy X i Y mają po 50% udziałów w spółkach A i B – następuje ich połączenie.

W obu przypadkach kluczowe jest to, że ekonomiczna kontrola właścicielska nad majątkiem pozostaje niezmienna.

2. Połączenie bez przyznania udziałów

Najważniejszą cechą sidestream merger jest możliwość przeprowadzenia połączenia bez przyznawania udziałów albo akcji spółki przejmującej (art. 515¹ § 1 KSH).

Oznacza to, że:

• nie dochodzi do podwyższenia kapitału zakładowego,

• nie ustala się parytetu wymiany,

• nie dochodzi do rozwodnienia struktury właścicielskiej.

Ekonomicznie majątek się sumuje, ale udział właścicieli w tym majątku pozostaje taki sam jak przed połączeniem. Właśnie to uzasadnia uproszczenia proceduralne.

Regulacja dotyczy wyłącznie połączeń przez przejęcie – nie ma zastosowania do połączeń przez zawiązanie nowej spółki.

3. Sens gospodarczy regulacji

Uzasadnienie ustawodawcy jest proste: skoro łączą się spółki pozostające pod tożsamą kontrolą, stosowanie pełnych mechanizmów ochronnych właściwych dla „zewnętrznych” fuzji byłoby nadmiernym formalizmem.

Sidestream merger umożliwia:

• konsolidację aktywów i pasywów w ramach grupy,

• uproszczenie struktury holdingowej,

• obniżenie kosztów administracyjnych,

• zwiększenie przejrzystości organizacyjnej.

Jest to zatem narzędzie szczególnie przydatne w restrukturyzacjach wewnątrzgrupowych.

4. Ochrona wierzycieli – szczególny mechanizm

Mimo uproszczeń, ustawodawca przewidział dodatkową ochronę wierzycieli w określonym wariancie sidestream merger (art. 515¹ § 2–3 KSH).

Dotyczy to sytuacji, w której:

• jeden wspólnik posiada pośrednio wszystkie udziały w spółce przejmowanej,
• połączenie następuje bez przyznania udziałów,
• w strukturze występuje spółka „pośrednia”, która sama nie uczestniczy w połączeniu.

Prawo żądania zabezpieczenia

Wierzyciel spółki nieuczestniczącej w połączeniu (np. spółki-matki) może żądać zabezpieczenia swoich roszczeń, jeżeli zgłosi żądanie w terminie miesiąca od ogłoszenia planu połączenia oraz uprawdopodobni, że połączenie zagraża zaspokojeniu jego roszczeń.

W razie sporu może wystąpić do sądu (w terminie 2 miesięcy od ogłoszenia planu połączenia).

Kluczowe jest, że w omawianym przypadku:

• chodzi wyłącznie o roszczenia materialnoprawne,

• ochrona działa ex ante (przed połączeniem),

• konieczne jest wykazanie związku między połączeniem a zagrożeniem zaspokojenia.

Uzasadnieniem tej regulacji jest fakt, że w modelu sidestream może dojść do „ubycia” z majątku spółki nieuczestniczącej wartościowych udziałów bez otrzymania bezpośredniego ekwiwalentu.

Tryb zabezpieczenia

Zabezpieczenie może zostać ustanowione:

• dobrowolnie przez spółkę (np. poręczenie, gwarancja, hipoteka),

• albo przez sąd w postępowaniu zabezpieczającym.

Ustawodawca nie ogranicza katalogu dopuszczalnych zabezpieczeń wyłącznie do form z art. 747 KPC – dopuszczalne są także inne, adekwatne środki, o ile nie prowadzą do nadmiernego obciążenia dłużnika.

Celem omawianej regulacji nie jest uprzywilejowanie wierzyciela, lecz zachowanie równowagi sprzed połączenia.

6. Sidestream merger a klasyczne połączenie uproszczone (art. 516 KSH)

Choć połączenia siostrzane (art. 515¹ KSH) oraz przejęcie spółki w 100% zależnej (art. 516 § 6 KSH) bywają w praktyce postrzegane jako podobne konstrukcje uproszczone, ich charakter prawny i funkcja systemowa są odmienne.

Połączenie z art. 516 KSH ma charakter pionowy, a więc dotyczy relacji dominacja–zależność i polega na przejęciu spółki zależnej przez jej spółkę matkę. Uproszczenie procedury wynika z pełnej kontroli właścicielskiej sprawowanej przez spółkę przejmującą nad spółką przejmowaną. Brak emisji nowych udziałów jest konsekwencją tego, że spółka nie może przyznać udziałów samej sobie.

Z kolei sidestream merger ma charakter horyzontalny, obejmuje więc łączenie spółek pozostających pod tożsamą kontrolą właścicielską albo mających identyczną strukturę udziałową. Uproszczenie polega tu na tym, że mimo formalnego przeniesienia majątku między odrębnymi podmiotami, ekonomiczna pozycja wspólników nie ulega zmianie. Nie dochodzi więc do realnej zmiany proporcji władztwa właścicielskiego, co uzasadnia rezygnację z przyznawania udziałów w spółce przejmującej.

Istotna różnica ujawnia się również w zakresie ochrony wierzycieli. W przypadku połączenia pionowego ustawodawca nie przewidział odrębnego, szczególnego mechanizmu zabezpieczającego poza ogólnymi przepisami o ochronie wierzycieli. Natomiast przy sidestream merger wprowadzono dodatkowy instrument ochronny (art. 515¹ § 2–3 KSH), umożliwiający wierzycielom określonej spółki żądanie zabezpieczenia roszczeń w razie zagrożenia ich zaspokojenia wskutek połączenia.

Można więc powiedzieć, że art. 516 KSH jest konstrukcją „wewnątrzrelacyjną” (matka–córka), natomiast art. 515¹ KSH – „wewnątrzholdingową”, ukierunkowaną na reorganizację struktury poziomej. Oba mechanizmy służą uproszczeniu restrukturyzacji w grupach kapitałowych, ale ich ratio legis i zakres zastosowania są wyraźnie odmienne.

7. Znaczenie praktyczne

Połączenia siostrzane stanowią dziś jedno z najważniejszych narzędzi:

• upraszczania struktur korporacyjnych,

• eliminowania zbędnych podmiotów w grupie,

• konsolidacji działalności operacyjnej,

• optymalizacji zarządczej.

W realiach współczesnych grup kapitałowych art. 515¹ KSH pełni funkcję „technicznego instrumentu porządkującego”, który pozwala przeprowadzać reorganizacje w sposób szybki i efektywny – przy zachowaniu minimalnego, lecz wystarczającego poziomu ochrony wierzycieli.

Podsumowanie

Sidestream merger to przykład regulacji, która równoważy dwie wartości: efektywność reorganizacji wewnątrz grupy kapitałowej oraz ochronę wierzycieli. Ustawodawca uznał, że w sytuacji tożsamej kontroli właścicielskiej nie ma potrzeby stosowania pełnego rygoru klasycznego postępowania połączeniowego.

W efekcie art. 515¹ KSH stał się jednym z kluczowych przepisów dla praktyki restrukturyzacyjnej holdingów w Polsce.

Planujesz reorganizację swojej spółki i potrzebujesz porady? Skontaktuj się z nami!